İsrail’de Çalışacak Türk İşçiler İçin İş Sözleşmesi Rehberi: Ücret, Fazla Mesai, İzin, Sigorta, Yol-Vize ve Hukuki Yetki

1) Sözleşmenin amacı neyi düzenliyor?

Sözleşme; işin yapılma biçimini ve temel koşullarıyla birlikte tarafların:

• İş tanımı ve görev yeri

• Süre ve fesih (sona erdirme)

• Ücret ve ödeme yöntemi

• Çalışma süresi, fazla çalışma

• Hafta tatili ve genel tatiller

• Yıllık ücretli izin ve mazeret/ücretsiz izin

• Sosyal güvenlik ve sağlık giderleri

• Pasaport, vize, yol, çalışma/oturma izni masrafları

• Lojman–yemek

• İkinci sözleşme sınırları

• Uyuşmazlıkta uygulanacak mevzuat ve yetkili makamlar başlıklarını kapsar.

2) İşverenin “bilgilendirme” yükümlülüğü

İmza aşamasında işverenin; çalışılacak ülkedeki:

• çalışma süreleri,

• fazla çalışma düzeni,

• hafta tatili ve genel tatil koşulları hakkında açıklayıcı yazılı belge vermesi ve bunu belgelemesi gerekir.

Bu başlık, “sonradan sürpriz çalışma düzeni” riskini azaltmak için kritik.

3) İşin tanımı ve görev yeri: şantiye değişikliği hangi şartla?

• İşçi, sözleşmede belirtilen işyeri/şantiyede ve belirtilen meslekte çalışır.

• İşçinin kabul etmesi ve ücret düşürülmemesi şartıyla, işveren aynı ülke sınırları içindeki diğer şantiye/işyerlerinde çalıştırabilir.

Kontrol noktası: “kabul” kısmının gerçekten işçiye bırakılması ve ücretin korunması.

4) Sözleşme süresi ve fesih: 3 ay önceden yazılı bildirim

• Sözleşme belirli tarihler arasında geçerli düzenlenir.

• Taraflar, feshi yazılı olarak 3 ay önce bildirmek kaydıyla, iş kanunundaki fesih hükümleri çerçevesinde feshedebilir.

• Sözleşme, işçinin Türkiye’den hareket ettiği tarihte başlar.

• İşveren, işçiye varış sonrası derhal iş vermek zorundadır; iş vermezse de ücret ödeme yükümlülüğü devam eder.

• Süre bitmeden fesih istenmezse sözleşme belirsiz süreli hale dönüşür.

5) Ücret ve ödeme düzeni: döviz, kur ve Türkiye’ye transfer mantığı

Sözleşmenin ücret kısmında üç önemli mekanizma var:

A) Ücret saatlik/aylık belirlenir

Ücretin ödenmesinde iş kanunu hükümleri uygulanır.

B) Kur üzerinden Türk Lirası olarak da ödenebilir

Ücret, ödeme tarihindeki kur üzerinden Türk Lirası karşılığıyla ödenebilir.

C) Türkiye’deki banka hesabına aktarım

• İşçinin aylık ücretinden; varsa avans ve (sözleşmedeki çerçeveye göre) topluluk sigortası/isteğe bağlı prim kesildikten sonra kalan tutar,

• işçinin bildirdiği Türkiye’deki banka hesabına döviz veya Türk Lirası olarak yatırılabilir ya da mutemet olarak belirlenen kişiye ödenebilir.

Kontrol noktası: Avans ve prim kesintilerinin hangi kalemlerle, ne kadar ve hangi belgelerle yapıldığı.

6) Deneme süresi: 2 ay ve dönüş yol masrafı

• Deneme süresi işe fiilen başlanınca 2 aydır.

• Bu sürede taraflar bildirimsiz ve tazminatsız feshedebilir; ancak çalışılan günlerin ücreti ve haklar saklıdır.

• Deneme süresinde işveren feshederse Türkiye’ye dönüş yol masrafı işverence ödenir.

7) Çalışma süresi ve fazla çalışma: onay şartı + %50 zamlı ödeme

• Çalışma saatleri ve fazla çalışma konusunda çalışılan ülkedeki mevzuat hükümleri uygulanır.

• Fazla çalışma için işçinin onayı gerekir.

• Her fazla çalışma saati için ücret, normal saat ücretinin %50 artırılması suretiyle ödenir.

8) Hafta tatili ve genel tatiller: çalışmayanın ücreti tam, çalışanın ek hakları var

• Hafta tatili ve genel tatillerde çalışmayan işçiye o günlerin ücreti tam ödenir.

• Hafta tatilinde çalışırsa: hafta tatili ücreti + ayrıca fazla çalışma ücreti ödenir.

• Genel tatilde çalışırsa: çalışılan her gün için ayrıca bir günlük ücret ödenir.

9) Yıllık ücretli izin, mazeret izni ve ücretsiz izin detayları

A) Yıllık ücretli izin

• İşçi, Türk iş mevzuatındaki süre ve esaslar dahilinde yıllık ücretli izin hakkına sahiptir.

• İzin başlangıcı işçinin görüşü alınarak belirlenir.

• İzin Türkiye’de geçirilirse gidiş–dönüş yol parası işverence karşılanır.

B) Yıllık izin hakkı oluşmamışsa “mazeret izni”

• Türkiye’de evlenme ve/veya ana-baba-eş-çocuk-kardeş ölümü halinde 6 güne kadar ücretli mazeret izni verilir.

• Bu nedenle gidiş–dönüş yol bedeli işverence karşılanır.

• Dönüşte olayın resmi belgeyle kanıtlanması gerekir; aksi halde izin ücretsiz sayılır ve yol bedeli ücretinden kesilebilir.

C) Zorunlu hallerde ücretsiz izin

• Bir defaya mahsus en çok 15 gün ücretsiz izin verilebilir.

• Bu durumda gidiş–dönüş yol parası işçiye aittir.

10) Sosyal güvenlik ve sağlık giderleri: anlaşma yoksa sigorta modeli

• Sosyal güvenlik anlaşması imzalanmamış ülkelerde işveren, işçiler hareket etmeden önce isteğe bağlı sigorta veya topluluk sigortası yaptırır.

• Hizmet akdi devam ederken işçinin her türlü sağlık gideri işverence karşılanır.

• Ölüm halinde cenazenin Türkiye’de defnedileceği yere kadar masraflar işverence karşılanır.

• Metinde, bazı yabancı firma statülerinde bu maddenin uygulanmamasına dair istisna notu da bulunur.

11) Pasaport, vize, yol ve izin masrafları: kim neyi öder?

• Pasaport masrafı işçiye aittir.

• Gidiş masrafı ve (kasıtlı zarar nedeniyle işten çıkarma gibi istisnalar dışında) dönüş yol parası, vize işlemleri, çalışma/oturma izni masrafları ve sağlık muayenesi ücreti işverene aittir.

• İşveren bu masraflar için işçinin ücretinden kesinti yapamaz.

Ek dikkat maddesi:

• İşçi haklı neden olmadan sözleşmeyi erken feshederse, işveren belgelendirmek kaydıyla ulaşım ve vize masraflarını işçiden tahsil edebilir.

• İşçi işverenden kaynaklı haklı nedenle feshederse dönüş yol parası işverence karşılanır.

12) Kota ve “üretim kaybı” riski: sözleşmedeki özel madde

Metinde, işçi:

• fesih bildirim yükümlülüğünü süresinde yerine getirmezse,

• İsrail’de başka işyerinde çalışırsa,

• 10 gün içinde Türkiye’ye dönmezse işverene tanınan kota nedeniyle yerine işçi alınamamasından doğabilecek üretim kaybı zararını ödeyebilir.

Burada kritik sınır da yazılı:

• Zararın işçinin görevine bağlı olması ve mahkeme kararıyla tespit edilmesi şarttır.

13) Lojman ve yemek: ücretsiz sağlama zorunluluğu

• Sağlık şartlarına uygun lojman/yatacak yer ücretsiz sağlanır.

• Uzaksa ulaşım ücretsiz sağlanır.

• Isıtma, aydınlatma, temizlik işverene aittir.

• Günlük 3 öğün yemek ücretsiz sağlanır.

14) “İkinci sözleşme” sınırı: hak daraltılamaz

Taraflar ikinci sözleşmeyi ancak:

• ülke mevzuatı,

• Türk iş mevzuatı,

• bu sözleşme hükümleri ile çelişmemek ve işçinin haklarını sınırlamamak koşuluyla imzalayabilir.

Anlaşmazlıkta bu sözleşme hükümleri esas alınır.

15) Uyuşmazlıkta uygulanacak hukuk ve yetkili mahkeme

• Sözleşmede yer almayan hususlarda Türk iş mevzuatı uygulanır.

• İş ilişkisinden doğan ihtilaflarda, işverenin Türkiye’deki yasal yerleşim yerinin bulunduğu şehrin mahkemeleri ve icra daireleri yetkilidir.

Bu başlık, “nerede dava açılır/itiraz edilir?” sorusunun net cevabıdır.

İmza öncesi pratik kontrol listesi

• Ücret saatlik/aylık tutar net mi ve ödeme kanalı açık mı?

• Türkiye’deki banka hesabına aktarımda hangi kesintiler yapılacak, belgesi nasıl verilecek?

• Fazla mesai için işçi onayı pratikte nasıl alınacak ve %50 zamlı ödeme nasıl belgelenecek?

• Hafta/genel tatilde çalışma olursa ek ücret maddeleri uygulanabilir mi?

• İzin (yıllık/mazeret/ücretsiz) ve yol masrafı ayrımı net mi?

• Sağlık giderleri ve sigorta modeli (isteğe bağlı/topluluk) iş başlamadan netleşti mi?

• Vize/çalışma izni/oturma izni masraflarında ücretten kesinti yapılmayacağı yazılı mı?

• Kota–üretim kaybı maddesindeki şartlar (mahkeme kararı vb.) anlaşılıyor mu?

• İkinci sözleşmede hakların daraltılamayacağı güvencesi korunuyor mu?

• Yetkili mahkeme ve icra dairesi maddesi açık mı?