Danimarka’da Lise Mezunu Bir Türk Vatandaşı İçin Kalifiye Çalışan Olarak Uzun Süreli Çalışma Oturumu Rehberi

4. Danimarka’da İş Bulma Süreci: İş İlanları ve İşveren Bulma

Bir vizeye başvurabilmek için önce Danimarka’da bir iş bulmuş olmanız gerekir. İş bulma süreci zaman ve emek isteyen bir süreçtir, ancak doğru kaynakları kullanarak şansınızı artırabilirsiniz. İşte Danimarka’da iş bulmaya yönelik bazı yöntemler ve kaynaklar:

İş İlanı Web Siteleri ve Portallar

Danimarka’daki açık pozisyonları takip edebileceğiniz çeşitli kariyer siteleri vardır. En çok kullanılan platformlar şunlardır:

• Jobindex (jobindex.dk): Danimarka’nın en büyük yerel iş ilanı sitesidir. Hemen her sektörden ilan bulunur ve arama filtreleri gelişmiştir. Danca ağırlıklı olsa da birçok ilan İngilizce açıklamalıdır.

• Work in Denmark (workindenmark.dk): Danimarka devletinin yabancı çalışanlar için oluşturduğu resmi iş portalıdır. İngilizce yayınlanan ilanlar vardır ve iş arayanlar bu siteye CV bırakabilir. Yabancılara yönelik bir site olduğu için dil konusu esnek olabilir.

• Indeed (indeed.com – Danimarka bölümü): Global iş arama motoru Indeed’in Danimarka ilanlarını görebilirsiniz (İngilizce ve Danca ilanlar).

• LinkedIn Jobs: LinkedIn üzerinden Danimarka’daki iş ilanlarına başvurabilirsiniz. Özellikle beyaz yakalı ve IT pozisyonlarında LinkedIn çok aktif kullanılır. Profilinizi İngilizce hazırlayıp, Danimarkalı işverenlerle ağ kurmak faydalı olabilir.

• StepStone (stepstone.dk): Özellikle profesyonel ve yönetici pozisyonlarına odaklı bir sitedir.

• Ofir (ofir.dk) ve Jobnet (jobnet.dk): Danimarka İş Kurumu’nın ve özel sektörün kullandığı ilan portallarıdır. Danca olarak iş ilanları bulunur.

• Europa Jobs (en.europa.jobs), EURES (eures.europa.eu): Avrupa geneli ve Danimarka’yı da içeren iş ilanları yayınlayan platformlar. EURES, AB ülkeleri arası işgücü dolaşımına destek olduğu için bazı Danimarka işverenleri burada İngilizce ilan verebilir.

• Glassdoor, StepStone, Monster: Geniş bir tarama için bu uluslararası platformların Danimarka versiyonlarına göz atabilirsiniz.

• Branş ve Sektör Spesifik Siteler: Bazı sektörlerin kendi ilan siteleri olabilir. Örneğin IT startup’ları için thehub.io Danimarka’da popülerdir. İnşaat sektörü veya sağlık sektörü için sendikaların/meslek kuruluşlarının ilan sayfaları olabilir.

• Gurbetçi İlanları: Türk topluluğuna yönelik iş ilanları için gurbetilan.com gibi sitelerde Danimarka’da Türkçe bilen eleman arayan işverenlerin ilanları çıkabilir. Bu genelde restoran, market, dönerci gibi işyerleri olabiliyor. Ancak bu tür işlerde vize alabilmek için yukarıda sayılan koşulları (maaş, pozisyon vb.) sağlamak bazen zor olabiliyor; dikkatli değerlendirilmeli.

İş ararken hem İngilizce hem Danca anahtar kelimelerle arama yapmak faydalıdır. Birçok ilan Danca yayınlanır. Örneğin “svejser” (kaynakçı), “lastvognsmekaniker” (kamyon tamircisi), “kog – køkkenchef” (aşçı – mutfak şefi) gibi Danca meslek isimlerini öğrenip ararsanız daha çok ilana ulaşırsınız. Google üzerinden Danimarka dilinde arama da yapabilirsiniz.

İş Başvurusu ve CV Hazırlığı

• CV ve Ön Yazı: Uluslararası formatta, İngilizce bir CV hazırlayın. Avrupa stili CV’lerde genelde fotoğraf konulmaz ve 2 sayfayı geçmez. Deneyimlerinizi somut örneklerle ve sorumluluklarla yazın. Diploma yerine becerilerinize vurgu yapın. Ayrıca bir ön yazı (cover letter) hazırlamak da önemli; burada Danimarka’da neden çalışmak istediğinizi ve ilgili pozisyona uygunluğunuzu kısaca anlatın.

• Referanslar: Danimarkalı işverenler referansa önem verir. Türkiye’deki eski patronlarınızdan izin alıp iletişim bilgilerini referans olarak sunabilirsiniz. Hatta mümkünse İngilizce referans mektupları eklemek etkili olabilir.

• Dil Meselesi: Birçok iş için İngilizce yeterli olabilir, özellikle uluslararası şirketler ve bilişim sektörü İngilizce çalışır. Ancak bazı mesleklerde Danca bilmek neredeyse şarttır (örn: sağlık sektörü, müşteriyle direkt ilişkili işler, çocuk bakımı vs.). İş ilanında istenen dil yeterliliklerine dikkat edin. Danca bilmiyorsanız, “English” veya “No Danish required” gibi filtrelerle arama yapın. Yine de Danimarka’ya gidince Dil kurslarına katılmak planlarınız arasında olsun, çünkü uzun vadede iş ve günlük hayat için Danca öğrenmek çok yardımcı olacaktır.

• Networking (Çevre Oluşturma): Danimarka’da iş bulmanın en etkili yollarından biri çevreyle, network ile olmaktır. LinkedIn’de sektörünüzdeki Danimarka şirketlerini ve yöneticilerini takip edin, kontak kurun. Eğer imkanınız varsa Danimarka’daki etkinliklere, fuarlara katılın (örneğin mesleki fuarlar, konferanslar). Ayrıca Danimarka’da çalışan tanıdık Türkler varsa onlardan da iş konusunda bilgi alabilirsiniz.

• Doğrudan Başvuru: İlan beklemek yerine, çalışmak istediğiniz Danimarka şirketlerini belirleyip onlara doğrudan kariyer sayfalarından başvuru yapın veya e-posta ile CV göndermeyi de deneyebilirsiniz. Özellikle Pozitif Liste’de yer alan büyük şirketler bazen ilan vermeden de gelen başvuruları değerlendirir. Bu biraz şans işi ama denemeye değer.

• İşe Alım Danışmanları: Danimarka’da bazı recruiter/işe alım ajansları yabancı eleman bulma konusunda uzmanlaşmıştır. Özellikle IT, mühendislik veya sağlık alanında uluslararası işe alım yapan ajanslarla iletişim kurabilirsiniz. Bu ajanslar sizin adınıza iş arayabilir çünkü onlar da şirketlerden komisyon alıyor. Ancak dikkat: Sizin para ödemenizi isteyen, güvenilmez kişilere karşı temkinli olun.

İş Görüşmesi Süreci ve Teklif

• Online Mülakatlar: Muhtemelen Danimarka’ya gitmeden, uzaktan (telefon/Zoom vb. üzerinden) mülakatlar yapacaksınız. Bu mülakatlara iyi hazırlanın: Şirketi araştırın, pozisyonun görevlerini anlayın, neden o işi istediğinizi ve nasıl katkı vereceğinizi anlatmaya hazır olun. Danimarkalılar görüşmelerde genelde açık ve samimi davranır, fazla abartılı öz-pazarlama sevmezler, o yüzden net ve dürüst cevaplar verin.

• İş Teklifi: Bir işveren sizi işe almaya karar verirse, genellikle önce iş teklifi (offer) mektubu yollar. Bu mektup pozisyonu, maaşı, başlangıç tarihini vs içerir. Siz kabul ettiğinizde karşılıklı imza ile sözleşmeye dönüştürülür. İş teklifi alır almaz vize süreci başlayabilir, ancak teklifteki maaş ve şartların vize kriterlerini karşıladığını kontrol edin (bölüm 1 ve 3’te anlatılan koşullar).

İpucu: Danimarka’da iş bulma süreci bazen uzun sürebilir, yılın belli zamanları (örneğin yaz tatili dönemi Temmuz-Ağustos) durgun olabilir. Pes etmeyin ve sürekli başvuru yapın. Ayrıca Pozitif Liste’deki mesleklere yönelik olarak “WorkinDenmark” portalında “Yetenek Profili” oluşturmak faydalı olabilir – Danimarka işverenleri burada yabancı adayları arayabiliyor. Son olarak, Danimarka’nın resmi iş bulma sitesi dışında Vizem.net gibi bilgi kaynaklarında listelenen iş arama sitelerine de bakabilirsiniz (bkz. yukarıdaki liste).

5. Vize Başvuru Süreci: Çevrimiçi Sistemler, Randevular ve Ücretler

Danimarka’da bir iş teklifi aldıktan sonra, sıra oturma ve çalışma izni başvurusunu yapmaya gelir. Başvurular çevrimiçi olarak SIRI sistemine yapılır, ancak biyometrik kayıt için yüz yüze randevu gerekir. Adım adım başvuru süreci şöyledir:

1. Case Order ID Oluşturma:

SIRI’nin “New to Denmark” web sitesinde, başvuruyu başlatmak için öncelikle bir Case Order ID (başvuru referans numarası) oluşturmalısınız. Bu numara, başvurunuzun takibi ve ücret ödemeniz için gereklidir. Case Order ID, başvuru türünü seçtiğinizde (örneğin “Pozitive List – Skilled Work” kategorisi) sistem tarafından verilir.

2. Başvuru Ücretini Ödeme:

2024-2026 itibariyle Danimarka çalışma izni başvuru ücreti yaklaşık 6.810 Danimarka Kronu (DKK) olarak belirlenmiştir. Bu ücreti, Case Order ID aldıktan sonra çevrimiçi kredi kartıyla ödemeniz gerekiyor. Ödeme yapıldıktan sonra size bir makbuz ve referans verilir; bunu saklayın, çünkü ödeme yapıldığına dair dekontu başvuru belgelerine ekleyeceksiniz. Ücret her yıl değişebilir, güncel tutarı SIRI sitesinden kontrol edin. (Not: Türk vatandaşları için bu ücret oldukça yüksek görünebilir; ancak maalesef tüm başvuranlar aynı ücreti ödüyor. Ücret, dosya inceleme masrafı olarak alınıyor ve vize reddedilse dahi iade edilmiyor.)

3. Başvuru Formunu Doldurma (Online):

Danimarka çalışma izni başvuruları genelde iki taraflı formlarla yapılır: işveren ve başvuru sahibi bölümleri vardır. SIRI portalında sizin kategoriye uygun formu seçip (örneğin AR1 formu Pozitif Liste içindir) doldurmanız gerekiyor.

Süreç şu şekilde işler:

• Önce işveren tarafı formu doldurur: İşvereniniz, pozisyonun detaylarını, şirket bilgilerini ve sizin bilgilerinizin bir kısmını girer. İşverenin doldurması tamamlanınca, sistem size bir referans/link verir.

• Sonra siz kendi tarafınızı doldurursunuz: Kişisel bilgileriniz, eğitim/deneyim bilgileriniz, varsa aile bireyleri bilgisi gibi kısımları tamamlar ve istenen belgeleri sisteme yüklersiniz.

• Bu süreci yönetmek için işverenle koordinasyon halinde olmalısınız. Alternatif olarak, işverene vekaletname vererek tüm başvuruyu onun yapmasını da sağlayabilirsiniz (AR6 formu bu işe yarar). Eğer işverene güvenirseniz ve onlar tecrübeliyse, vekalet verip süreci onlar da yürütebilir. Örneğin Fast-Track başvurularında genelde işveren AR6 ile her şeyi halleder.

Formu doldururken vereceğiniz bilgiler doğru ve belgelerle tutarlı olmalıdır. Formun sonunda sizden, başvuru koşullarını karşıladığınıza dair beyan ve doğruluk onayı istenir. Ayrıca kişisel verilerin işlenmesine onay gibi kısımlar çıkar.

4. Gerekli Belgeleri Yükleme:

Form doldurulurken, yukarıda Bölüm 3’te saydığımız belgeleri PDF/JPEG formatında sisteme yükleyeceksiniz. Bunlar: pasaport kopyaları, sözleşme, diploma vs. Sistem, eksik belge bırakmamanız için sizi yönlendirir. Ödeme dekontunu da yüklüyorsunuz. Eğer bazı belgeler o an hazır değilse, başvuruyu yapıp belgeyi sonradan da gönderebilirsiniz ama önerilmez. Hepsini bir seferde tamamlayın.

5. Başvuruyu Gönderme:

Tüm form doldurulup belgeler yüklendikten sonra başvuruyu online olarak gönderirsiniz. Bu noktada Case Order ID, ödemenin yapıldığı, formun gönderildiği kayıt altına alınır. Başvuru yapıldıktan sonra 14 gün içinde biyometri vermeniz gerekecek, bunu unutmamak önemli (aşağıya bakınız).

6. Biyometri Kaydı İçin Randevu:

Çalışma izni başvurularında, parmak iziniz ve fotoğrafınız (biyometrik) alınmalıdır. Bu, vize onaylanırsa verilecek oturum kartına basılacak bilgileri oluşturur. Biyometri kaydı için başvuruyu yaptıktan sonra en geç 14 gün içinde bir Danimarka dış temsilciliğine (büyükelçilik/konsolosluk) veya yetkili vize başvuru merkezine (VFS Global) gitmelisiniz. Türkiye’de Danimarka’nın Ankara Büyükelçiliği ve İstanbul Başkonsolosluğu, vize başvurularını genelde VFS Global aracılığıyla kabul eder.

Yani siz muhtemelen VFS Global Danimarka vize merkezinden randevu alacaksınız.

Randevuda yanınızda pasaportunuzun aslı, başvuru teslim fişleri, biyometrik fotoğraf (her ihtimale karşı) götürün. Parmak izi ve foto çekimi orada yapılacak. Eğer başvurunuzu online gönderdiyseniz, VFS’ye genelde basılı evrak teslimine gerek kalmaz; ancak bazı durumlarda konsolosluk orijinal belgeleri görmek isteyebilir, bunu VFS size bildirir. Biyometri vermezseniz başvurunuz işleme alınmaz ve reddedilir, bu yüzden bu adımı mutlaka yapın.

Not: 14 gün kuralı, eğer randevu bulamadıysanız esnetilebilir; SIRI’ye randevu tarihinizi bildirirseniz süreyi aşsanız da kabul ediyorlar. Yani diyelim VFS’den ancak 3 hafta sonrasına yer buldunuz, bu durumda SIRI’ye e-posta atıp “şu tarihte randevum var” derseniz başvuruyu otomatik reddetmiyorlar.

7. Başvurunun Değerlendirilmesi ve Sonuç:

SIRI, tüm evraklar ve biyometriniz tamamlandıktan sonra başvurunuzu incelemeye başlar. Normal işlem süresi yaklaşık 1 aydır. Pozitif Liste ve Fast-Track başvurularında genelde 30 günde karar verilir. Ancak bazen ek belge talebi olursa veya yoğunluk varsa süreç 2-3 ayı bulabilir. Sabırlı olun ve bu sürede mümkünse başka plan yapmayın (örneğin pasaportunuz sizde olacağı için seyahat etmeyin).

Süreç içinde SIRI memurları sizden veya işvereninizden ek bilgi isteyebilir. Örneğin işvereninizden pozisyonun detaylarına dair açıklama veya sizden eksik bir belgenin iletilmesini talep edebilirler. Bu nedenle, başvuru sonrası hem sizin hem işverenin e-postalarını düzenli kontrol etmesi önemlidir.

8. Vize Onayı ve Danimarka’ya Gidiş:

Eğer başvurunuz onaylanırsa, SIRI hem size hem işverene sonucu bildirir. Türkiye’de ise pasaporta bir D tipi giriş vizesi basılması gerekir. Onay yazısıyla birlikte genelde Danimarka dış temsilciliğine pasaportunuzu iletmeniz istenir (VFS bunu organize edebilir). Pasaportunuza muhtemelen “residence permit” ibareli bir etiket yapıştırılır veya bazen sadece bir mektup verilir. Bu belgeyle Danimarka’ya giriş yapabilirsiniz. Asıl oturum kartınız Danimarka’ya gidince adresinize postalanacaktır.

Onay aldıktan sonra genelde 6 ay içinde ülkeye giriş yapmalısınız (izin mektubunda yazar). Danimarka’ya varınca yapacaklarınız Bölüm 6’da ele alınmıştır.

9. Vize Reddedilirse:

Eğer olumsuz bir karar gelirse, bunun sebepleri size yazılı bildirilir. İtiraz (appeal) hakkınız bulunmaktadır; genellikle kararın tebliğinden itibaren 8 hafta içinde Danimarka Göçmenlik Servisi’ne itiraz sunabilirsiniz. Ancak itiraz süreci zor ve uzun olabilir, bu nedenle reddin sebebini düzeltip yeniden başvuru yapmak pratikte daha yaygın bir çözümdür.

Ücretler ve Masraflar: Başvuru ücreti dışında, VFS servis ücreti ödemeniz gerekebilir (2024’te Türkiye’de ~€200 civarında bir hizmet bedeli olabiliyor, VIP vs. seçmezseniz daha düşük). Ayrıca biyometri randevusuna giderken ulaşım masraflarınızı düşünün. Evrak çeviri masrafları da olacak. İlk etapta toplamda belki birkaç yüz Euro’luk masraf yapmış olacaksınız. Bütçenizi buna göre ayarlayın.

Özet: Danimarka çalışma izni başvuru süreci oldukça sistematik ve çevrimiçi yürüyor. Case order ID al, ücreti öde, formu doldur, belgeleri yükle, biyometri ver adımlarını tamamladığınızda dosyanız incelenmeye başlar. Resmi site (newtodenmark.dk) bu adımları tek tek açıklamaktadır ve oradaki talimatlara uymak gerekir. Herhangi bir adımı atlamadığınızdan emin olun, özellikle ödeme ve biyometri kritik.

6. Danimarka’da Yaşam: Masraflar ve Oturum Aldıktan Sonra Yapılması Gerekenler

Vizenizi alıp Danimarka’ya taşındığınızda, yeni bir ülkede yaşamın getirdiği idari işlemler ve masraflarla karşılaşacaksınız. Bu bölümde, Danimarka’da yaşam maliyetlerine dair genel bilgiler ve ülkeye vardıktan sonra yapmanız gereken resmi işlemler anlatılmaktadır.

Yaşam Maliyetleri (Kira, Gıda, Ulaşım vb.)

Danimarka, dünyanın en pahalı ülkelerinden biridir. Özellikle konaklama maliyetleri yüksektir. Aylık giderlerinize en büyük kalem olarak kira girecektir. İşte ortalama yaşam masrafları hakkında bilgiler:

• Kira (Konut): Kira bedeli şehre ve evin büyüklüğüne göre değişir. Örneğin başkent Kopenhag’da şehir merkezinde bir oda kiralamak aylık 4.000 – 6.000 DKK tutabilir. 1+1 tarzı küçük bir daire (stüdyo veya 1 yatak odalı) 8.000 – 10.000 DKK civarındadır. 2 yatak odalı (aile için uygun) daireler genelde 13.000 – 15.000 DKK bandındadır. Daha büyük evler 16.000 DKK ve üzerine çıkar. Aarhus, Odense, Aalborg gibi diğer büyük şehirlerde de kira yüksek ama Kopenhag’dan biraz daha ucuz olabilir (örneğin 1+1 daire 6.000-8.000 DKK gibi). Küçük şehir veya kasabalarda fiyatlar düşer; ama genele vurursak Danimarka’da ortalama bir kişi için kira gideri çok önemlidir.

• Depozito ve Peşin Kira: Ev kiralarken genelde 3 aylık depozito + 3 aylık peşin kira istenebilir. Yani eve taşınırken bir anda 6 aylık kira tutarını ödemek gerekebilir (depozito siz çıkarken ev zarar görmemişse kısmen iade edilir). Örneğin 8.000 DKK aylık kira için taşınırken ~48.000 DKK (6 * 8k) önden ödersiniz. Bu nedenle ilk giderler oldukça yüksektir. Danimarka’da ev bulmak da rekabetlidir; birçok ilan daha çıkar çıkmaz kiralanır. Bu yüzden gelmeden önce konaklama araştırmasını yapın. Geçici konaklama için ilk etapta Airbnb, hostel veya arkadaş yanında kalma çözümlerine de hazır olun.

• Gıda ve Market: Market fiyatları Türkiye’ye kıyasla pahalıdır. Temel gıda ürünlerinin fiyatları örneğin 1 litre süt ~10 DKK, ekmek ~15-20 DKK, 1 kg tavuk ~50-60 DKK, 12’li yumurta ~25-30 DKK gibi düşünülebilir. Aylık tek kişi market alışverişi 2.500 – 3.000 DKK tutabilir. Tabii ekonomik alışverişle bu azaltılabilir; yerel zincirler (Netto, Rema 1000, Lidl vb.) biraz daha hesaplı olurken, Irma, Føtex gibi marketler daha pahalı olabilir. Dışarıda yemek yemek de pahalı: Ortalama bir restoranda ana yemek 150 DKK üzerine çıkabilir. Ucuz bir fast-food menü 80-100 DKK civarıdır. Bütçeniz sınırlıysa yemekleri evde yapmak daha mantıklı olacaktır.

• Ulaşım: Danimarka’da toplu taşıma ve ulaşım düzeni iyidir ama pahalı olabilir. Kopenhag’da bir aylık toplu taşıma kartı (Pendlerkort) merkezi birkaç zona için yaklaşık 400-600 DKK tutar. Örneğin 2 zone (genelde şehir içi) aylık yaklaşık 440 DKK kadardır. Diğer şehirlerde otobüs abonmanları 300-400 DKK civarı olabilir. Tek binişlik biletler Kopenhag’da 24 DKK (2 zone) gibi. Birçok kişi bisiklet kullanır; ikinci el bisiklet ~1000 DKK’ye bulunabilir, böylece işe bisikletle gidip ulaşım masrafını düşürmek mümkün. Araba kullanmak ise benzin pahalı olduğu (2024’te ~14-15 DKK/L) ve park ücretleri yüksek olduğu için masraflıdır. Ama eğer işiniz gereği araç lazımsa 2. el uygun arabalar 50-70 bin DKK’den başlar.

• Faturalar (Utilities): Kira genelde ısınma, su gibi temel giderleri kapsayabilir ama bazı evlerde ekstra gelebilir. Elektrik Danimarka’da pahalıdır; tek kişi küçük bir dairede aylık elektrik ~300-400 DKK olabilir, aileler için 600-800 DKK’yı bulabilir. İnternet (sınırsız, fiber) aylık ~250 DKK civarında. Cep telefonu hattı 100-150 DKK (10-20 GB’lık paketler).

• Vergiler ve Gelir: Danimarka’da maaşlar brüt olarak yüksek görünür ancak dünya çapındaki en yüksek gelir vergilerinden biri burada uygulanır. Yeni gelen biri için ortalama vergi %37-42 civarında olabilir (gelir seviyesine göre değişir). Örneğin brüt 40.000 DKK aylık maaşınız varsa, elinize ~26.000 DKK kalabilir (yaklaşık %35 kesinti; bunda işsizlik sigortası, belediye vergisi vs. dahildir). Vergi doğrudan maaştan kesildiği için net gelirinizi önceden hesaplayın ve bütçenizi buna göre ayarlayın. Danimarka’da asgari ücret resmi olarak yok ama fiiliyatta en düşük ücretler saatlik ~120 DKK (aylık ~19.500 DKK brüt) civarından başlar, bunun altı pek görülmez. Bu da genelde vasıfsız işler içindir. Sizin alacağınız maaş muhtemelen bunun oldukça üzerinde olacaktır (zira vasıflı eleman olarak geliyorsunuz).

• Genel Aylık Bütçe Örneği (Tek Kişi): Kopenhag gibi bir şehirde tek başına yaşıyorsanız ve 1 odalı ev tutmuşsanız, kira+faturalar ~9.000 DKK, gıda-temel ihtiyaç ~3.000 DKK, ulaşım ~500 DKK, diğer (giyim, eğlence vs) ~1.500 DKK desek toplam ~14.000 DKK (net) gerekebilir. Eşli veya çocuklu ailelerde masraflar çok daha yüksek olacaktır (kreş masrafı, daha büyük ev kirası, daha fazla gıda vs.). Nitekim yapılan araştırmalara göre Danimarka’da 4 kişilik bir ailenin aylık gideri (kira dahil) ~€5.800 (yaklaşık 43.000 DKK), tek kişinin gideri ~€2.100 (15.500 DKK) civarında hesaplanmıştır. Bu rakamlar, sizin yaşam tarzınıza göre tabii ki değişkenlik gösterecek.

Tasarruf İpuçları: İlk geldiğinizde masrafları azaltmak için oda kiralama (kolay bulunursa), bisiklet kullanma, ikinci el eşya edinme (Facebook Marketplace ve DBA.dk popülerdir), süpermarketlerin akşam indirimlerini takip etme gibi yolları değerlendirin. Danimarka’da yaşam pahalı olsa da kazancınız da yüksek olacağı için bir denge kurabilirsiniz.

Danimarka’ya Varınca Yapılması Gerekenler (Kayıt, CPR Numarası vs.)

Oturum izninizle Danimarka’ya giriş yaptıktan sonra birkaç bürokratik adımı tamamlamalısınız. Danimarka’da yasal olarak çalışmaya ve sosyal hizmetlerden yararlanmaya başlayabilmeniz için merkezi kayıt sistemine dahil olmanız gerekiyor. İşte yapmanız gerekenler:

• Adres Kayıt ve CPR Numarası: Danimarka’ya gelir gelmez kalıcı bir adres bulup oturduğunuz belediyeye kayıt olmanız (Folkeregister kayıt) gerekiyor. Bu kayıt size CPR numarası kazandıracak. CPR (Det Centrale Personregister), Danimarka’nın merkezî nüfus kayıt numarasıdır; 10 haneli bir kimlik numarasıdır ve hayatınızın her alanında gereklidir (banka hesabı açmaktan doktora gitmeye kadar). Kayıt için yerel “Borgerservice” ofisine gidip adres beyanı yapıyorsunuz. Kopenhag gibi büyük şehirlerde International Citizen Service (ICS) adı altında yabancılara yardımcı olan ofisler var, oraya başvurabilirsiniz. Kayıt esnasında pasaportunuz, oturum izin mektubunuz ve kira kontratınız istenebilir. Bir adres gösteremezseniz CPR alamazsınız, bu yüzden önce kalacak yerinizi ayarlamalısınız. CPR kaydı yapılınca numaranız hemen verilir ve yaklaşık 2-3 hafta içinde Sarı Kart (sygesikringsbevis) denilen sağlık kartınız posta ile gelir.

• Sağlık Sigortası ve Doktor Seçimi: CPR numarası alınca otomatik olarak Danimarka’nın ulusal sağlık sistemine dahil olursunuz. Kayıt sırasında sizden bir aile hekimi (praktiserende læge) seçmeniz istenir. Bölgenizdeki mevcut doktor listesinden birini seçiyorsunuz, o sizin doktorunuz oluyor. Sağlık kartınız (sarı kart) üzerinde de bu doktorun adı yazar. Bu kartla Danimarka’da muayene, tedavi ücretsiz hale gelir (diş ve bazı özel hizmetler hariç).

• Vergi Kartı (Tax Card) ve Gelir Vergisi Kayıt: Çalışmaya başlamadan önce Danimarka Gelir İdaresi (SKAT) sistemine kayıt olmanız gerekir. CPR aldıktan sonra eğer çalışmaya başlayacaksanız, elektronik ortamda “Preliminary income assessment” formunu doldurup, işvereninizi ve maaşınızı bildirerek bir vergi kartı oluşturmalısınız. Genelde ICS ofislerinde size bunun nasıl yapılacağını anlatırlar. Vergi kartı sayesinde işvereniniz maaşınızdan doğru oranda vergi keser. Vergi kartınız olmazsa %55 gibi yüksek bir oranda vergi kesintisi yapılabilir, o yüzden ilk maaş öncesi bu işi yapın. (Bu işlem NemID/MitID gerektirebilir, aşağıya bakınız).

• NemID/MitID Başvurusu: Danimarka’da tüm resmi işlemler ve bankacılık için dijital kimlik sistemi kullanılmaktadır. Önceden NemID vardı, şimdi yerini MitID alıyor. CPR aldıktan sonra bir NemID/MitID için başvuru yapın (bankanız veya borgerservice bu konuda yardımcı olur). MitID ile tüm e-devlet işlemlerinizi, internet bankacılığınızı halledebilirsiniz.

• Banka Hesabı Açma: Maaş alabilmek için Danimarka’da bir banka hesabına ihtiyacınız var. Banka hesabı açmak için genellikle CPR numarası ve pasaport yeterli, bazen adres belgesi de sorulabilir. Çoğu banka sizden NemID ister, dolayısıyla CPR aldıktan hemen sonra bankaya gidin. Banka hesabı açmak 1-2 hafta sürebilir onay süreciyle. Maaşınızın Danimarka’daki kendi hesabınıza yatırılması yasal bir zorunluluktur. Oturum izni aldıktan sonra 180 gün içinde banka hesabınızı açmış olmalısınız. Ülkeye giriş yaptıktan sonra fiilen 6 ay içinde bu şartı yerine getirmek gerekiyor. İlk maaşınızı mümkünse Danimarka hesabına alacak şekilde plan yapın, aksi halde sıkıntı olabilir.

• Kontrat ve İşe Başlama Bildirimi: İşe başladığınızda işvereniniz zaten sizin sosyal güvenlik ve vergi kayıtlarınızı yapacaktır. Siz de e-borger (self-service) sisteminden iş başladığınızı teyit edebilirsiniz ama genelde gerekmez. İşe başlarken sendika (fagforening) ve işsizlik kasası (A-kasse) üyeliği konusunda da düşünün. Danimarka’da sendikalaşma yaygındır; üye olursanız işçi haklarınız konusunda destek alır ve işsizlik sigortasından yararlanabilirsiniz (A-kasse üyeliğiyle belli primler sonrası işsiz kalınca maaş alabilirsiniz). Bunlar isteğe bağlı ama tavsiye edilir.

• Eğitim ve Dil Kursları: Kalıcı olmayı planlıyorsanız, belediyeniz size ücretsiz Danca dil kursu imkânı sunacaktır (genelde ilk 3 yıl içinde başlayanlara ücretsizdir). Bu kurslara kayıt olarak dili öğrenmeye başlayın. Ayrıca mesleki denklik veya ek eğitim ihtiyacınız varsa, bunu da araştırın. Örneğin bazı ustalar Danimarka’da denk sayılmak için kısa kurslar alabiliyor.

• Ehliyet: Türk ehliyetiniz varsa Danimarka’ya geldikten sonra 180 gün kullanabilirsiniz, sonrasında Danimarka ehliyetine çevirmeniz gerek. Çoğu zaman sınav vermeden değişim olmuyor (AB ülkesi olmadığımız için), teorik ve pratik sınava girerek Danimarka ehliyeti almanız istenebilir. Bu konuyu da zamanında halledin eğer araç kullanacaksanız.

• Günlük Yaşam ve Kültürel Uyum: Danimarka’da hayat ilk başta kültürel olarak farklı gelebilir. İnsanlar çok kibar ama mesafelidir, randevusuz misafirlik pek yoktur, her şey için önceden plan yapılır. Toplu taşıma dakiktir, kurallara uyulur (kırmızı ışıkta asla geçmezler vs.). Çöpleri ayrıştırmak, komşuları rahatsız etmemek gibi konulara dikkat edin. Vergi numarası (CPR) adeta sizin “hayat numaranız” olacağı için, onu kullanarak bir de NemKonto (devletin para iade vs. yapacağı banka hesabı tanımlaması) işlemi yapın; genelde banka sizin yerinize yapar.

Oturum Kartı: Ülkeye girdikten sonra oturum kartınız (biyometrik kimlik kartınız) adresinize postalanacak demiştik. Adresinize 1 ay içinde gelmezse SIRI’ye haber verin. Posta gelmesi için kapınızda/posta kutunuzda isminizin yazması gerekir, ev sahibiyle bunu ayarlayın.

Acil Durumlar: Danimarka’da acil numara 112’dir (hem sağlık hem polis için). CPR alıp sarı kartınızı edinince aile doktorunuz mesai saatlerinde bakımınızı yapar, mesai dışında 1813 numaralı nöbetçi doktor hattını ararsınız hastalık durumunda.

Uzun Vadeli Planlar: Eğer Danimarka’da uzun süre kalmak isterseniz, 4 yıl sonra sürekli oturma iznine başvurma hakkınız doğabilir (tabii o zamana kadar belirli dil öğrenme, entegrasyon kriterleri de var). Ayrıca Türk vatandaşlarına özel bir AB-Türkiye anlaşması sayesinde:

Danimarka’da 1 yıl çalıştıktan sonra aynı işte kalma hakkı, 3 yıl çalıştıktan sonra meslek değiştirme hakkı, 4 yıl sonra da işsiz kalsanız bile oturma hakkı gibi güvenceler vardır. Yani 4 yıl çalıştığınızda artık kalıcı gibisiniz diyebiliriz. Bu perspektifle, ilk gelişte zorlukları aşıp düzeninizi kurunca uzun vadeli düşünmekte fayda var.

7. Başvuruda Dikkat Edilmesi Gerekenler ve Olası Ret Nedenleri

Danimarka çalışma vizesi başvurunuzun başarılı olması için en baştan bazı konulara özellikle dikkat etmelisiniz. Aşağıda hem dikkat edilmesi gereken kritik noktaları hem de geçmişte başvuruların reddedilmesine yol açmış yaygın sebepleri bulacaksınız:

Dikkat Edilmesi Gerekenler:

• Başvuru Koşullarının Sağlandığından Emin Olun: Başvuruyu yapmadan önce, seçtiğiniz vize kategorisinin şartlarını tamamen karşıladığınızı kontrol edin. Örneğin Pozitif Liste için iş pozisyonunuz gerçekten listede mi? Ücret Limiti için maaşınız güncel eşik değerin üzerinde mi? Fast-Track için işveren sertifikalı mı? Bu temel koşullarda eksik varsa başvurmayın, önce koşulu sağlamak gerekir.

• Form ve Belgelerde Tutarlılık: Başvuru formuna girdiğiniz bilgiler ile belgelerdeki bilgiler uyumlu olmalı. İş sözleşmesinde yazan maaş ile formda belirttiğiniz maaş aynı olmak zorunda, tarihler, isimler vs. hepsi eşleşmeli. Birbiriyle çelişen bilgi verirseniz şüphe uyandırır.

• Belgeleri Eksiksiz Sunun: Yukarıda sayılan belgelerin hepsini hazırlayın. Özellikle sık unutulanlar: pasaportun tüm sayfaları (sadece foto sayfası değil), ödeme makbuzu, diploma çevirisi. Ayrıca iş sözleşmesinde imzalar eksiksiz olsun (işveren imzası özellikle).

• Biyometri Süresini Kaçırmayın: Başvurudan sonra 14 gün içinde biyometri vermezseniz başvuru otomatik olarak işleme alınmadan kapatılabilir. Bu, ret sayılır ve tekrar baştan başvurmanız gerekir (yeni ücret ödemek dahil). Bu yüzden randevu bulunamazsa SIRI’ye bildirin, mümkünse 14 gün içinde halledin.

• İletişim ve Takip: Başvuruyu yaptıktan sonra SIRI’nin sizinle veya işvereninizle iletişime geçebileceğini unutmayın. E-postalarınızı kontrol edin. SIRI’den gelen ek belge talebi varsa, belirtilen süre içinde mutlaka cevap verin. Cevap vermezseniz dosya olumsuz sonuçlanabilir.

• İşverenin Yükümlülükleri: Sizin belki yapabileceğiniz bir şey değil ama işvereninizin de SIRI nezdinde iyi durumda olması gerek. Özellikle Pozitif Liste Skilled’da bahsettiğimiz çırak eğitim yükümlülüğü mevzusunu işvereninizin HR bölümü biliyor olmalı. Eğer işveren bu kriteri karşılamıyorsa, başvuruyu göndermeden önce bunu çözmeye çalışın (belki diğer vize kategorilerine yönelin).

• İş Teklifinin Gerçekliği: Evraklarınız tam olsa bile SIRI bazen iş teklifinin gerçek bir ihtiyaç olup olmadığını değerlendirir. Eğer çok küçük bir şirketin, geçmişi pek olmayan bir işverenin size yüksek maaş teklif ettiğini görürlerse, bunun gerçekten bir pozisyon ihtiyacı mı yoksa bir “vize için aldatmaca” mı olduğunu araştırabilirler. Bu noktada yapabileceğiniz en iyi şey, işvereninize dair bilgileri net sunmaktır (şirket kaydı, web sitesi, vs.). Gerçek bir iş olduğunu göstermek işverenin sorumluluğu, ancak siz de bilmelisiniz ki sahte/uydurma iş teklifleri tespit edilirse vize reddedilir ve muhtemelen 5 yıl Schengen yasağı alırsınız. Kesinlikle bu tür yollara tevessül etmeyin.

• Dil ve Yeterlilik: SIRI genelde dil bilginize dair bir belge istemez, ancak eğer işiniz bariz şekilde Danca gerektiriyorsa ve siz Danca bilmiyorsanız, memur bundan şüphe duyabilir. Örneğin bir belediye bakım evine hasta bakıcı alınıyor ve siz Danca bilmiyorsunuz; memur işverenin neden sizi aldığına dair açıklama isteyebilir (belki işveren dil kursu şartıyla sizi kabul etmiştir). Bu gibi durumda işvereniniz bir dilekçe ekleyip “filanca kişi İngilizce ile başlayacak, biz belediye olarak ona dil eğitimi sağlayacağız” gibi açıklama sunabilir. Kısacası, eğer bariz bir yeterlilik (dil, ehliyet, sertifika) eksikliğiniz varsa, başvuruda bunun telafi planını belirtmek iyi olur.

• Başvuru Ücreti ve Form Kullanımı: Danimarka göçmenlik sistemi ücret ve form konusunda katıdır. Yanlış form ile başvurursanız (örneğin Pozitif Liste yerine yanlışlıkla başka kategori formu doldurduysanız) veya ücreti eksik/yetersiz yatırdıysanız, büyük olasılıkla başvuruyu reddederler veya hiç işleme almazlar. Bu yüzden doğru kategoriye doğru ücreti ödediğinizi teyit edin. Referans numaraları eşleştiriliyor, onlarda hata yapmayın.

• Vize Danışmanları ve Dolandırıcılık: Maalesef her ülkede olduğu gibi, Danimarka vizesi için de “sizi çalıştırırız, şu kadar para ver” diyen kötü niyetli kişiler olabilir. Sadece güvenilir kaynaklarla ilerleyin. Resmi prosedür aslında kendiniz halledebileceğiniz şekilde şeffaftır. Bir iş buldunuz mu, gerisini siz veya işveren halledebilir. Aracı kullanmanız şart değildir. Hele ki garanti vize çıkarma vaadiyle para isteyenlere inanmayın.

Olası Ret Nedenleri:

Danimarka çalışma izni başvurularında en sık görülen ret/red sebepleri şunlardır:

• Pozisyonun Liste Dışı Olması: Pozitif Liste kapsamında başvurduysanız ama işiniz aslında o listede değilse veya vize değerlendirmesi esnasında listeden çıkarıldıysa (listeler güncelleniyor), başvuru reddedilebilir. Örnek: Siz başvururken hemşire pozisyonu listede değildi ve siz o pozisyon için başvurdunuz, muhtemelen ret gelir.

• Maaşın Yetersizliği: En kritik red nedenlerinden biri budur. Maaşınızın Danimarka standartlarından bariz düşük olması. SIRI’nin elinde her meslek için ortalama maaş verisi var; eğer sizin teklifiniz çok altlarda ise reddederler. Ayrıca Ücret Limiti programına başvurup maaşınız 552.000 DKK’nın altındaysa otomatik ret gelir. Bazı durumlarda işveren düşük maaşı sonradan revize ederek yeniden başvurabilir, ama ilk başvuru reddedilmiş olur.

• Eksik/Geç Belge Sunma: SIRI’nin ek istediği bir belgeyi hiç göndermemek ya da biyometriyi zamanında vermemek gibi eksiklikler retle sonuçlanır. Örneğin başvuruda otorizasyon gerekliydi, belgesini koymadınız, SIRI süre verdi yollamadınız – ret gelebilir.

• Yanlış veya Yanıltıcı Beyan: Başvuruda yanlış bilgi vermek çok ciddi bir red sebebidir. Diploma sahteciliği, yalan beyanda bulunma, evraklarda tahrifat gibi durumlar hem ret hem de uzun süreli giriş yasağı ile sonuçlanır. Danimarka makamları evrakların doğruluğunu zaman zaman kontrol eder, örneğin diplomanızı Türkiye’deki okuldan teyit etme yoluna gidebilirler.

• İşveren Kaynaklı Sorunlar: İşvereniniz Danimarka’da yasal yükümlülüklerini yerine getirmeyen, geçmişte kaçak işçi çalıştırdığı ortaya çıkmış veya mali sorunları olan bir şirketse, SIRI bu işverene güvenmeyip vizenizi vermeyebilir. Özellikle daha önce yabancı işçi çalıştırıp kural ihlali yapan işverenler “kara listede” olabilir ve onların yeni başvuruları reddedilir. Sizin yapabileceğiniz pek bir şey yok ama böyle bir durum olursa işverenle konuşup sorunu çözmesini isteyin veya farklı bir işveren bulmayı düşünün.

• Başvuru Kategorisine Uygun Olmama: Yanlış kategori seçtiyseniz veya durumunuz seçtiğiniz kategoriye uymuyorsa ret gelir. Mesela siz üniversite mezunu değilsiniz ama Pozitif Liste (Yüksek eğitim gerektiren) kategorisinden başvurdunuz; SIRI eğitim şartını karşılamadığınız için reddedecektir. Bu nedenle durumunuza en uygun ve en avantajlı kategoriden başvurun.

• Güvenlik ve Kamu Düzeni: Çok nadir olsa da, eğer başvuran kişi Danimarka’nın kamu düzenine tehdit olarak görülüyorsa (aşırı uç gruplarla bağlantı, ağır sabıka, uluslararası aranan vs.), vize reddedilebilir. Bu durum çoğu normal başvuran için geçerli değildir.

• Schengen İhlal Geçmişi: Geçmişte Schengen vizesiyle gelip vize ihlali (örneğin kaçak kalma) yaptıysanız veya AB’den sınır dışı edildiyseniz, çalışma izni almanız zorlaşır. Danimarka makamları diğer AB ülkelerindeki ihlalleri de görebilir. Eğer böyle bir geçmişiniz varsa, danışıp başvurun – belki yasağınız bitmiştir ama yine de risk vardır.

Ret Durumunda Ne Yapmalı: Eğer ret alırsanız moral bozucu olabilir, fakat sebebini dikkatle okuyup giderilebilir bir sorunsa tekrar başvuru yapabilirsiniz. Örneğin maaş düşüklüğünden reddedildiyse, işverenle zam konusunda konuşup yeniden deneyebilirsiniz. Yine de, bir ret alındığında profesyonel danışmanlık almak veya itiraz mekanizmasını kullanmak da değerlendirilebilir.

Sonuç: Danimarka’da kalifiye çalışan olarak oturum izni almak çok adımlı ve detaylı bir süreçtir, ancak düzgün planlama ve doğru bilgiyle mümkündür. Resmi kaynakları (SIRI’nin “newtodenmark.dk” sitesi gibi) rehber edinerek adım adım ilerlemek en güvenli yoldur. Bu rehberde ele aldığımız vize türleri, iş arama yöntemleri, başvuru detayları ve dikkat edilmesi gereken noktalar umarız ki yolunuzu aydınlatır. Unutmayın, sabır ve hazırlık bu sürecin anahtarıdır.